Parshas Noach
Why Rashi offers two ways to bring light into Noach's teivah — a window or a glowing jewel — and what each represents in avodas Hashem.
Part of Bereishit
Rashi's two opinions on the tzohar, a window letting in outside light or a precious stone that shines on its own, are read as two levels of perceiving Hashem within a world where nature conceals Him. The lower level sees teva as teva and infers Hashem's hashgachah through it, like the businessman who recognizes hashgachah pratis in his dealings; the higher level, symbolized by the self-luminous jewel, perceives Elokus within nature so directly that the physical itself no longer registers as merely natural.
Audio Transcript
א ווארט פאר היינטיקע פרשה, פרשת נח. אין פרשת נח די Torah דערציילט אז דער אייבערשטער האט געזאגט נח צו מאכן א תיבה. און ער האט אים געזאגט kamah pratim ווי אזוי ער זאל דאס טאן. איינע פון די זאכן וואס ער האט אים געזאגט איז, \"צוהר תעשה לתיבה\". דאס ווארט \"צוהר\" מיינט, קומט פון דעם טייטש, lichtikait. מאך אן אופן אז ס'זאל קענען זיין ליכטיקייט אין דער תיבה. וואס איז פאר א ליכטיקייט ער האט אים געזאגט? זאגט Rashi צוויי pshatim: איין pshat איז, יש אומרים האלטן, ער האט אים געזאגט מאך א פענצטער, און דער פענצטער איז אז ס'ברענגט אריין די ליכטיקייט פון גאס. און יש אומרים, א צווייטע פשט איז אבן טובה ומרגלית, האט אים געזאגט: ברענג אריין אן אבן טובה, ברענג אריין, אן אבן טובה שיינט. ס'איז דא אזעלכע אבנים טובות ומרגליות וואס שיינען, ברענגט ליכטיקייט. ברענג אריין א זאך וואס דאס ברענגט ליכטיקייט. מע ווייסט וואס דער אלטער רבי האט געזאגט אז אין Rashi איז דא יינה של תורה. אין Rashi איז דא טיפער, א חוץ דעם פשט, איז דא א סך יראת Yiras Shamayim un Avodas Hashem אין Rashi. זאגט דער Rebbe אז ס'איז יראת Yiras Shamayim un Avodas Hashem די צוויי פשטים ווי אזוי צו ברענגען ליכטיקייט. וואס
איז דער ענין פון ליכטיקייט ruchniyus? ליכטיקייט ruchniyus, ליכטיקייט בכלל מיינט אז מע זעט דעם emes. קען מען אריינגיין אין א צימער וואס ס'איז פינסטער, זעט מען נישט וואס דארטן איז דא. קען זיין ס'איז דא א לאך וואס אן עפענונג, א טיר וואס ס'איז אפן און מע קען אריינפאלן אין א לאך, אדער ס'קען זיין ס'איז א תיבה וואס ס'איז אפן און ס'איז אן אוצר גדול. מע קען נישט וויסן. אז ס'איז ליכטיק, קען מען זען. Lichtikait מאכט נישט גארנישט, lichtikait איז נאר מאכט אז מע זאל זען דעם emes. איז lichtikait מיינט צו זען דעם emes. אין וועלט וואס מיינט דאס? די וועלט איז באשאפן געווארן אזא אופן אז מע זעט נישט די אמתקייט פון דער וועלט. די אמתקייט פון דער וועלט איז דער אייבערשטער. דאס הייסט דעם \"אמת ה' לעולם\". דער אמת פון דעם עולם איז ה', אבער די וועלט איז נאר אופן אז מע זעט עס נישט, ס'איז פארשטעלט. דערפאר איז דאס teva. Teva מיינט נאטור, אבער teva האט אן אנדער טייטש, איינגעזונקען. די ruchniyus, די Elokus איז באהאלטן און איינגעזונקען, דערטרונקען אין דער וועלט, מע זעט נישט. די avodah פון א יידן איז אז ער זאל מאכן ליכטיק. וואס הייסט מאכן ליכטיק? ער זאל זען emes אמת! ער זאל זען אז be'emes דאס אלץ דער אייבערשטער, אין עוד מלבדו, ס'איז אלץ דער אייבערשטער. און אין דעם איז דא צוויי דרגות: ס'איז דא איין דרגה איז מע זעט טאקע teva, מע זעט אז ס'איז דא די וועלט און ס'איז דא טבע, teva מע קען מאכן א פענצטער אז מע זאל דורך די teva פון דעסטוועגן זען אז דאס קומט פון דעם אייבערשטן. ווי ס'איז דא די באוואוסטע ווארט שטייט Hayom Yom יום, אז בעלי עסקים, ביזנעסלייט, קענען זען hashgachah pratis אין די ענינים פון וועלט מער ווי עס קענען זען די וואס זיצן Torah לערנען תורה א גאנצן טאג. מע זעט ווי עס גייט די ארבעט, און זאכן וואס פאסירן זעען זיי טאקע hashgachah pratis. זיי טוען טאקע אין teva און זיי זעען teva, על פי teva דארף מען ארבעטן און מע זעט דאס אלס א דבר של teva, פון דעסטוועגן קען זיין א פענצטער teva דער טבע וואס דער פענצטער ברענגט אריין אז Elokus קען זען ג-טלעכקייט teva אז דאס איז טבע. דאס איז דער ענין פון lichtikait פענצטער, עס ברענגט אריין די ליכטיקייט וואס איז דארטן דא. ס'איז דא אבער א העכערע דרגה,
איז א מענטש קען דערגיין צו א העכערע דרגה אז לכתחילה זעט ער נישט קיין טבע, אז ער ווייסט די אמתקייט פון אלוקות אזוי ליכטיק ביי אים אז ער זעט די אמתקייט פון אלוקות, בשעת ס'טוט זיך ענין של טבע לכתחילה זעט ער דאס נישט אלס טבע. דאס אליין שיינט, דאס אליין זאגט אויס דעם אמת, ער זעט אז א זאך זעט ער ווי דאס פירט דער אייבערשטער, ווי דער אייבערשטער טוט דאס. דאס איז דער צווייטער ענין. דער אבן טוב וואס גיט ארויס ליכטיקייט, איז נישט דער פשט ער ברענגט ליכטיקייט אריין אין אן ארט, דאס אליין לייכט! דער אבן טוב אליין לייכט! דער אבן טוב באווייזט אויף גשמיות, אבן ס'איז א שטיין, דאס איז גשמיות, און דאס שיינט! דאס באווייזט אויף די העכערע דרגה אז א ייד קען זען אין די טבע אליין אלוקות. נישט אז ס'איז דא טבע און אין טבע קען מען דערקענען אז דאס קומט פון דעם אייבערשטן, לכתחילה די טבע שיינט אליין אז מע זעט אלוקות. און דאס איז די צוויי ענינים וואס מע זעט פון דער רש\"י.
דער עצה וועגן אפגעהיט ווערן פון דעם מבול, דער מבול איז א מוקד פון אלע פראבלעמען, דער מבול איז א מבול וואס קען מבלבל זיין א מענטשן, דאס איז די טרדות הפרנסה, דאס איז די אלע גשמיותדיקע זאכן וואס ס'מבלבל א מענטש פון די רוחניותדיקע עבודה. דער מבול איז א זאך וואס מאכט אז מע קען נישט זען דעם אמתקייט פון אלוקות. איז אבער די עצה איז מע דארף מאכן א פענצטער, מאכן א פענצטער, אריינקוקן און מע וועט זען אז אין די ענינים פון וועלט זעט מען אלוקות. דארטן איז דא א פענצטער וואס ברענגט אריין די ליכטיקייט. אבער דאס איז א נידעריקע דרגה. נאך קען מען זיך דערגיין צו א העכערע דרגה אז לכתחילה מע זעט נישט קיין טבע, די טבע אליין ברענגט ארויס אלוקות, אז מע זעט א דבר של טבע זעט מען א העכערע מדרגה, זעט מען אז דאס אליין איז אן ארבעט פון דעם אייבערשטן, נישט דער פשט ס'איז דא טבע נאר אין טבע קען מען זען השגחה פרטית, דאס איז אליין אז די טבע אליין איז אלוקות. און דאס איז א העכערע דרגה פון ברענגען ליכטיקייט אין די פינסטערע וועלט.